Bylting í meðferð dómsmála
Réttarvörslugátt er byltingarkennt kerfi sem hefur einfaldað og stafrænivætt samskipti og gögn á milli aðila og stofnanna í réttarvörslukerfinu á Íslandi. Pappír sem var fluttur í ferðatöskum á milli embætta heyrir nú sögunni til.
Réttarvörslugátt hefur verið í þróun síðan árið 2020 í nánu samstarfi Kolibri og dómsmálaráðuneytisins. Nýlega var gangsettur stærsti áfangi hennar frá upphafi. Við köllum þessar nýjustu viðbætur stafrænar birtingar. Uppfærslan inniheldur stafræna birtingu ákæra, rafræna boðun í dómsal og stafræna birtingu dóma á Ísland.is.
Hér áður þurfti lögreglan að fara yfir ákærur og dóma, skrá í mismunandi kerfi, jafnvel í fleiri en eitt kerfi og loks útdeila upplýsingum um málin á sértæka birtingarmenn. Birtingarmennirnir fóru þá á stúfana til að finna viðkomandi einstakling og birta ákæruna, boðunina eða dóminn á pappír. Birtingarmenn þurftu jafnvel að leita einstaklinga uppi til þess að hægt væri að staðfesta að birtingin hefði átt sér stað í raun og veru. Þessar ævintýraferðir birtingarmanna í leit að einstaklingum tók sinn tíma og leiddi oftar en ekki til tafar og frestunar dómsmála.
Marktækur tímasparnaður
Tíminn og handavinnan sem fór í undirbúning og skráningar, og hvað þá í ferðalagið til að finna einstaklinginn, var allt að 10 klukkustundir fyrir hvert einasta mál. Með tilkomu stafrænna birtingar hefur nánast allur þessi tími og handavinna gjörsamlega fuðrað upp. Sparnaðurinn er telur hátt í 700 vinnustundir á mánuði hjá lögreglunni.
En tímasparnaðurinn er ekki einungis hjá lögreglunni, heldur líka hjá ríkissaksóknara og hjá dómstólum. Með stafrænni birtingu er móttaka ákæra og dóma orðin sjálfvirk og því ekki lengur þörf á að skanna inn pappíra, merkja og vista í málaskrárkerfi. Þar af leiðandi hefur handvirk umsýsla og tvískráningar minnkað mikið og skilvirkni í málsmeðferðum aukist. Má áætla að tímasparnaðurinn fyrir Ríkissaksóknara og dómstóla sé um 50 vinnustundir í hverjum mánuði.
Samtals er því tímasparnaðurinn með stafrænum birtingum; hjá lögreglu, Ríkissaksóknara og dómstólum allt að 9000 vinnustundir á einu ári.
Sjálfsafgreiðslulausn á Ísland.is
Stafrænar birtingar er sjálfsafgreiðslulausn fyrir einstaklinga (kallaður ákærði), sem þarf að ákæra, boða í dómsal eða birta dóm eftir að máli líkur. Upplýsingarnar birtast ákærða í pósthólfi hans á Ísland.is. Á Mínum síðum á Ísland.is getur ákærði séð allar upplýsingar um ákæruna og dóminn og tekið afstöðu sé þess þörf. Allar upplýsingar og aðgerðir eru því á einum stað, á auðkenndu svæði ákærða inn á Ísland.is.
Hluti birtinganna fór í loftið 2024 og fleiri uppfærslur í lok árs 2025 og hefur notkun og reynsla farið fram úr björtustu vonum. Tíminn frá ákæru að dómsal hefur styst heilmikið og er það mun sjaldgæfara að það þurfi að fresta málum vegna þess að ekki gekk að birta einstaklingi ákæru. Gera má ráð fyrir að ávinningur aukist verulega á árinu 2026, þegar enn stærri hluti ákæra, boðana og dóma verða birt fólki á Ísland.is.
Þar sem þessi ferli eru nú orðin stafræn getur lögreglan fylgst með hverri einustu birtingu út um allt land og hefur þannig mun betri yfirsýn um stöðu mála. Ríkissaksóknari fær líka samstundis staðfestingu þegar birting hefur átt sér stað. Lausnin hefur stytt málsmeðferð umstalsvert og skilað mælanlegum ávinningi fyrir borgara og stofnanir í réttarvörslukerfinu. Allt til bóta fyrir íslenskt samfélag.